Mật ong dú Tây Ninh loãng ra: khi nào là bình thường, khi nào cần lo?

Mật ong dú ở Tây Ninh và vùng Đông Nam Bộ có một đặc điểm riêng mà người mới nuôi hay bối rối: nó loãng hơn mật ong mật thường thấy. Mình nuôi ong dú mấy chục năm ở đây, thấy nhiều người lo lắng khi thấy mật chảy ra khỏi chai hay có tầng nước ở dưới. Nhưng không phải lúc nào cũng là bảo quản sai. Bài này mình muốn chia sẻ cách phân biệt khi nào là tự nhiên, khi nào là cảnh báo.

Tại sao mật ong dú Tây Ninh loãng hơn?

Ong dú là loài nhiệt đới, bắp cày ở nơi nóng ẩm quanh năm. Mật của chúng chứa trong những bọng sáp riêng lẻ, không được che phủ bằng nắp sáp như ong mật. Vì thế, mật ong dú tự nhiên đã có độ ẩm cao hơn, khoảng 20–25%, so với ong mật chỉ 17–18%.

Vùng Tây Ninh, Bến Tre, Cần Thơ có khí hậu nót ẩm cả năm. Từ tháng 5 đến tháng 10, độ ẩm không khí thường trên 80%. Mật ong dú thu vào thời kỳ này sẽ có độ ẩm tự nhiên cao hơn, vì ong không kịp bay hơi nước. Đó là lý do mật vùng này hay loãng và dễ tách nước hơn mật ong dú từ vùng khô.

Loãng tự nhiên hay bảo quản sai?

Mình thường hướng dẫn người mua cách nhận biết đơn giản: nếu mật loãng nhưng vẫn có mùi tràm điều đặc trưng, vị chua nhẹ tự nhiên, không có mùi chua sắc hay lên men, thì đó là loãng tự nhiên. Mật có thể chảy chậm trong chai, nhưng không phải chảy như nước.

Dấu hiệu bảo quản sai là mật bắt đầu có mùi chua lạ, mùi men, hoặc xuất hiện bọt nhỏ ở bề mặt. Khi đó, độ ẩm đã tăng quá cao (trên 27%), vi khuẩn lên men, mật bị biến chất. Nếu để ở nơi nóng trên 35°C liên tục hoặc gần nguồn ẩm (bếp, cửa sổ, tủ lạnh), mật sẽ loãng thêm và dễ hỏng.

Cách bảo quản mật ong dú loãng ở Tây Ninh

Mình bảo quản mật trong chai thủy tinh có nắp kín, đặt ở chỗ thoáng khí nhưng không có nắng trực tiếp, nhiệt độ dưới 30°C nếu có thể. Ở vùng Tây Ninh, mình thường để mật trong tủ hoặc tủ kín có vải cotton lót dáy để hút ẩm, hoặc dùng túi hút ẩm thương mại.

Không nên để mật ở bếp, gần lò nướng, hoặc cửa sổ có nắng. Mặc dù mật ong dú không sợ lạnh như ong mật (không ngủ đông), nhưng nó sợ nóng quá và ẩm cao. Nếu nhà bạn không có điều hoà, hãy chuẩn bị hộp kín với vật hút ẩm, hoặc mua chai nhỏ để dùng từng chút, tránh mở nắp thường xuyên.

Thời điểm thu mật ảnh hưởng thế nào?

Mật thu vào mùa khô (tháng 11–4) sẽ ít loãng hơn vì độ ẩm không khí thấp. Mật thu từ tháng 5–10 sẽ loãng hơn, nhưng đó là tự nhiên. Người nuôi ong dú chuyên nghiệp ở đây thường thu mật vào cuối mùa khô để bảo quản dễ hơn, nhưng cũng có thể thu vào mùa mưa nếu ong có đủ mật.

Sau khi thu, mình để mật yên trong chai ít nhất 3–5 ngày để nước tự tách xuống dưới. Nếu thấy có tầng nước quánh ở dáy chai, mình dùng ống hút nhỏ hoặc chắt nhẹ để lấy ra. Phần mật phía trên sẽ đặc hơn và bảo quản lâu hơn.

Mật loãng có còn tốt không?

Nếu mật loãng tự nhiên, vẫn có mùi và vị đặc trưng, không có dấu hiệu lên men, thì nó vẫn tốt. Mình vẫn dùng mật loãng để pha nước uống, nấu cơm, hoặc dùng làm mặt nạ, hiệu quả không khác. Thực ra, độ ẩm cao còn giúp mật giữ độ mềm mại, dễ hấp thụ hơn.

Tuy nhiên, để lâu mà không bảo quản đúng, mật loãng sẽ hỏng nhanh hơn mật đặc. Nên mình khuyên bạn nên mua lượng mật phù hợp với nhu cầu sử dụng, bảo quản trong chai kín, ở chỗ mát thoáng, và dùng hết trong vòng 1 năm là tốt nhất.

Câu hỏi thường gặp