Mật ong dú Tây Ninh thu vụ nào để độ sệt và chất lượng tốt nhất

Mình nuôi ong dú ở Tây Ninh được gần 15 năm, và nhận thấy rằng thời điểm thu mật không phải lúc nào cũng tốt. Vụ thu sai lúc, mật sẽ loãng, tách nước dễ, vị không đặc trưng. Bài này mình chia sẻ cách chọn vụ thu để mật vừa đặc vừa giữ được vị hoa tràm và điều đặc trưng của vùng.

Vụ thu mật ong dú ở Tây Ninh

Ong dú ở Tây Ninh chủ yếu hoạt động từ tháng 3 đến tháng 10, tập trung nhất vào mùa hè. Tuy nhiên, không phải mọi giai đoạn đều thu được mật tốt. Mình thường chia thu mật thành hai đợt chính: đợt sớm (tháng 4–5) và đợt muộn (tháng 8–9). Ngoài ra, có những tháng nên bỏ qua vì mật chưa chín hoặc đã bị ảnh hưởng bởi thời tiết.

Tháng 3 và đầu tháng 4, ong mới bắt đầu kiếm ăn sau giai đoạn yếu, mật còn loãng và chưa đủ độ. Tháng 10 trở đi, ong bắt đầu chuẩn bị vào giai đoạn yếu mùa lạnh (dù không ngủ đông nhưng suy yếu), mật lúc này cũng kém chất lượng. Vì vậy, cửa sổ thu mật lý tưởng là từ giữa tháng 4 đến cuối tháng 9.

Nhận biết mật chín đủ trước khi thu

Trước khi thu, mình kiểm tra bằng mắt thường và cảm giác. Mật chín đủ sẽ có màu vàng đậm đến nâu vàng, khi lật hũ mật không chảy ngay mà chảy chậm. Nếu mật chảy nhanh như nước, chưa chín. Mình cũng ngửi mùi hoa tràm và điều—nếu còn mùi chua hoặc mùi lạ, mật chưa sẵn sàng.

Một cách khác là dùng tay nhúng vào mật chín, nó sẽ dính và kéo thành sợi mảnh. Mật loãng sẽ rơi từng giọt. Mình cũng quan sát bọng sáp trong tổ—nếu phần lớn bọng đã kín và căng, mật bên trong đã chín. Đợt tháng 4–5, mật thường chín sớm hơn vì thời tiết mát hơn. Đợt tháng 8–9, vì nắng nóng, mật nhanh chín nhưng cũng dễ tách nước sau đó.

Lựa chọn vụ thu để tránh tách nước

Vấn đề lớn nhất khi thu mật ở Tây Ninh là tách nước sau thu. Nếu thu mật lúc nước trong khí quyển còn cao (sáng sớm hoặc sau mưa), mật sẽ hút ẩm nhanh. Mình luôn chọn thời gian thu vào chiều tối, sau 16 giờ, khi mặt trời đã yếu và không còn nước sương. Trước đó, mình cũng kiểm tra dự báo thời tiết—nếu dự báo mưa trong 2–3 ngày tới, mình chờ.

Vụ tháng 4–5 ưu điểm là mật ít tách nước hơn vì độ ẩm không quá cao. Tuy nhiên, sản lượng mỗi tổ chỉ khoảng 0,5–0,8 lít. Vụ tháng 8–9, mặc dù nắng nóng và dễ tách nước, nhưng sản lượng cao hơn, khoảng 0,8–1,2 lít mỗi tổ. Nếu mình muốn chất lượng cao và ít rắc rối, mình chọn vụ tháng 4–5. Nếu muốn sản lượng nhiều, mình chấp nhận xử lý tách nước ở vụ tháng 8–9.

Bảo quản mật sau thu để giữ độ sệt

Sau khi thu, mình lọc mật ngay trong vòng 1–2 ngày để loại bỏ phấn hoa và mảnh sáp. Quá trình lọc mình làm vào lúc chiều tối, trong phòng có quạt để khô nhanh. Sau lọc, mật được đóng vào chai thủy tinh, đậy kín, rồi bảo quản trong tủ kín nơi tối. Không để mật dưới ánh nắng trực tiếp, vì nó sẽ loãng và mất vị.

Mật ong dú có độ ẩm tự nhiên cao hơn mật ong mật, nên dễ tách nước khi nhiệt độ thay đổi. Mình bảo quản ở nơi thông thoáng nhưng tránh nắng, nhiệt độ ổn định quanh 25–28°C. Nếu mật bắt đầu tách nước trong chai (thấy lớp nước trong ở dưới), mình không lo—đó là hiện tượng tự nhiên. Chỉ cần lắc nhẹ trước khi dùng là trộn lại. Nếu muốn mật cứng hơn, mình để vào nơi mát hơn, nhưng ở Tây Ninh điều kiện này khó thực hiện.

Lý do nên thu mật đúng vụ

Thu mật đúng vụ không chỉ giúp mật có độ sệt cao mà còn bảo vệ đàn ong. Nếu thu quá sớm, mật chưa chín, đàn ong sẽ yếu vì mất nguồn dinh dưỡng. Nếu thu quá muộn, mật dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết, đặc biệt là mưa và nắng xen kẽ. Mình nhận thấy rằng đàn ong thu mật vào lúc đúng vụ sẽ khỏe hơn, sản lượng năm sau cũng tốt hơn.

Ngoài ra, mật thu đúng vụ sẽ giữ được vị hoa tràm và điều đặc trưng của Tây Ninh. Vị này chỉ có khi ong kiếm ăn từ hoa tràm (tháng 4–5 chủ yếu) hoặc từ hoa điều (tháng 8–9). Nếu thu lúc khác, ong kiếm ăn từ hoa lạ, mật sẽ mất đặc trưng vùng. Đây cũng là lý do mình luôn chọn vụ sớm hoặc vụ muộn, tránh những giai đoạn chuyển tiếp.

Câu hỏi thường gặp