Mật ong dú Tây Ninh bị loãng mùa nắng: cách lọc và đóng chai giữ chất lượng

Khi vào mùa nóng, mật ong dú Tây Ninh bắt đầu loãng ra, và đó là điều bình thường mà người nuôi không cần lo. Tuy nhiên, để mật vẫn giữ được chất lượng, độ tinh khiết và không bị ôi hoặc biến chất trong khí hậu nóng quanh năm của vùng Đông Nam Bộ, cách lọc và đóng chai đóng vai trò quyết định. Mình sẽ chia sẻ quy trình mà người nuôi ở đây áp dụng để bảo vệ sản phẩm từ khâu thu đến khi khách nhận tay.

Tại sao mật ong dú loãng khi nóng

Mật ong dú Tây Ninh có độ ẩm cao tự nhiên so với ong mật Apis—thường từ 22–28% tùy mùa vụ. Khi nhiệt độ vượt 30°C (phổ biến từ tháng 4 đến tháng 10 ở vùng này), độ nhớt của mật giảm, nước trong mật trở nên lỏng hơn. Đây không phải dấu hiệu mật giả hay bảo quản sai, mà là tính chất tự nhiên của mật ong dú vùng nhiệt đới. Ong dú không có cơ chế sấy mật bằng cánh như ong mật, nên mật chứa trong bọng sáp riêng lẻ luôn giữ độ ẩm gần với môi trường xung quanh.

Điều quan trọng là lọc sạch trước khi mật bị ôi do nhiệt độ cao kéo dài, hoặc bị ẩm mốc nếu bảo quản trong điều kiện ẩm ướt. Vì vậy, người nuôi phải làm việc nhanh chóng và cẩn thận ngay sau khi thu mật từ tổ.

Lọc mật: công cụ và kỹ thuật

Người nuôi dùng vải lọc mịn—loại vải cotton mềm hoặc lưới nylon siêu mịn, kích thước lỗ 0,1–0,2mm—để loại bỏ các mẩu sáp, phấn hoa, mảnh côn trùng hoặc bụi. Không nên dùng vải quá dày vì sẽ khó chảy và lâu, cũng không dùng lưới quá to vì sẽ để lọt tạp chất. Mình thường rửa sạch vải trước mỗi lần dùng, phơi khô hoàn toàn để tránh nước dư làm mật loãng thêm.

Đặt vải lên miệng cái chậu hoặc lọ sạch, rồi từ từ đổ mật qua. Không nên ép hay vắt vải, vì điều đó sẽ kéo những chất nhỏ không mong muốn vào mật. Để mật chảy tự nhiên, có thể mất 2–4 giờ tùy độ loãng của mật. Trong thời gian chờ, che vải bằng khăn sạch để tránh bụi hoặc côn trùng rơi vào. Nếu mật rất loãng (gần như nước), có thể lọc 2 lần để chắc chắn sạch sẽ.

Đóng chai trong khí lạnh

Sau khi lọc xong, mật cần được đóng chai trong thời điểm lạnh nhất của ngày—thường là sáng sớm từ 5–7 giờ, hoặc tối muộn từ 19–21 giờ khi nhiệt độ trong nhà thấp nhất. Ở Tây Ninh, ngay cả buổi sáng sớm, nhiệt độ cũng có thể đạt 25–27°C, nên người nuôi thường chọn giờ 5–6 sáng để tránh mật bị ấm quá lúc đóng chai.

Chai hoặc lọ kính phải được rửa sạch, sấy khô hoàn toàn bằng khăn sạch hoặc để héo nắng nhanh. Không nên dùng nước nóng hoặc sấy bằng lò vi sóng vì sẽ làm chai quá nóng, khiến mật bị sốc nhiệt và loãng thêm. Đổ mật vào chai, để khoảng 1–2cm từ miệng chai rồi đậy nắp chặt ngay. Nắp phải kín để mật không hút ẩm từ không khí—đây là bước cực kỳ quan trọng ở Đông Nam Bộ nơi độ ẩm luôn cao.

Bảo quản sau đóng chai

Mật ong dú Tây Ninh nên bảo quản trong tủ, hộp kín hoặc túi vải đậy để tránh nắng trực tiếp. Nắng trực tiếp không chỉ làm mật loãng mà còn phá hủy một số vitamin và enzyme, làm giảm giá trị dinh dưỡng. Nhiệt độ phòng ở vùng này quanh năm từ 28–35°C, nên không cần tủ lạnh, nhưng cần chọn nơi thoáng mát, tránh gần bếp hoặc nơi nắng chiếu. Một số người nuôi đặt chai mật trong hộp gỗ hoặc carton, có thể lót thêm giấy báo hoặc vải để cách nhiệt.

Tránh để mật trong phòng có máy điều hòa chạy liên tục, vì sự thay đổi nhiệt độ đột ngột sẽ làm mật bị kết tụ nước bên trong chai. Nếu phát hiện mật bị ôi (có mùi chua quá, hay có lớp mốc trắng hoặc đen), phải loại bỏ ngay vì không an toàn sử dụng.

Dấu hiệu mật bị hỏng và cách nhận biết

Nếu mật có mùi chua nồng, hoặc có lớp mốc trắng, xanh hay đen trên bề mặt, đó là dấu hiệu bảo quản không tốt hoặc để lâu quá trong điều kiện ẩm. Mật ong dú Tây Ninh vốn có vị chua nhẹ tự nhiên từ hoa tràm, nhưng không phải chua cắn như giấm. Nếu nghi ngờ, nên bỏ đi để an toàn. Mật thật không bị nổi bọt hoặc có mùi lên men như bia; nếu thấy vậy, mật đã bị nhiễm nấm men và không nên dùng.

Người nuôi cũng nên ghi nhãn chai với ngày đóng chai, để theo dõi thời gian lưu trữ. Mật ong dú bảo quản tốt có thể dùng được 1–2 năm, nhưng chất lượng tốt nhất trong 6–9 tháng đầu.

Câu hỏi thường gặp